Ból gardła u dzieci lub dorosłych to jeden z częstszych powodów wizyt w gabinecie lekarza rodzinnego. W większości przypadków stoją za tym wirusy odpowiedzialne za sezonowe infekcje górnych dróg oddechowych. Zdarza się jednak, że objawy te wywołują także bakterie – najczęściej Streptococcus pyogenes, czyli paciorkowiec β-hemolizujący grupy A. W takiej sytuacji mówimy o bakteryjnym zapaleniu gardła, które charakteryzuje się trudniejszym przebiegiem i zwykle wymaga wdrożenia antybiotykoterapii.
Na pierwszy rzut oka objawy mogą wydawać się podobne: ból gardła, trudności w połykaniu, stan podgorączkowy lub gorączka. W praktyce jednak pewne elementy obrazu klinicznego wyraźnie kierują podejrzenie w stronę ostrego zapalenia gardła i migdałków podniebiennych o etiologii bakteryjnej. [1]
| Bakteryjne i wirusowe zapalenie gardła – jak je odróżnić? |
||
| Obszar porównania | Bakteryjne zapalenie gardła (angina paciorkowcowa) | Wirusowe zapalenie gardła (przeziębienie) |
| Początek choroby | Nagły, często w ciągu kilku–kilkunastu godzin. Pacjent potrafi wskazać moment pogorszenia. | Stopniowy. Objawy choroby narastają przez 1–2 dni i zwykle zaczynają się od uczucia drapania w gardle. |
| Gorączka | Wysoka, często przekracza 38,5°C i pojawia się w początkowym etapie przebiegu infekcji. | Zwykle niższa; bywa też jedynie stan podgorączkowy lub całkowity brak gorączki. |
| Ból gardła | Bardzo silny, utrudnia przełykanie śliny, czasem promieniuje do uszu. | Umiarkowany, pieczenie lub dyskomfort nasilający się przy połykaniu. |
| Migdałki | Wyraźnie powiększone, zaczerwienione; często obecne ropne naloty. | Zaczerwienione, ale naloty rzadkie; obraz mniej nasilony. |
| Węzły chłonne szyi | Bolesne i wyraźnie powiększone, zwłaszcza węzły przednie szyjne. | Mogą być lekko powiększone lub prawidłowe. |
| Kaszel i katar | Zazwyczaj nieobecne. Ich brak jest ważną wskazówką diagnostyczną. | Częste i zwykle dominujące w obrazie klinicznym. |
| Przebieg bez leczenia przyczynowego | Objawy mogą utrzymywać się kilka dni; istnieje ryzyko powikłań immunologicznych. | Zwykle ustępuje samoistnie w ciągu 3–7 dni. |
Nie każdy ból gardła z gorączką wskazuje jednoznacznie na anginę paciorkowcową. Gdy objawy nie tworzą typowego obrazu klinicznego albo budzą wątpliwości, lekarz ma do dyspozycji dodatkowe narzędzia, które pomagają potwierdzić lub wykluczyć bakteryjne zapalenie gardła. [2]
Pierwszym z nich jest skala Centora w modyfikacji McIsaaca. To proste narzędzie punktowe, które porządkuje ocenę ryzyka zakażenia Streptococcus pyogenes. Uwzględnia ono takie elementy jak wysoka gorączka, brak kaszlu, obecność nalotów na migdałkach, bolesne powiększenie węzłów chłonnych oraz wiek pacjenta. Uzyskany wynik nie stanowi jeszcze rozpoznania, ale pomaga zdecydować, czy konieczne jest wykonanie badania mikrobiologicznego.
Kluczowe znaczenie ma wymaz z gardła. W praktyce najczęściej stosuje się szybki test antygenowy (tzw. test strep A), który w ciągu kilkunastu minut pozwala wykryć obecność paciorkowca grupy A. W niektórych sytuacjach wykonuje się również posiew wymazu z gardła – jest to metoda bardziej czasochłonna, ale uznawana za złoty standard diagnostyczny. Dopiero potwierdzenie obecności bakterii stanowi podstawę do wdrożenia antybiotykoterapii.
Bakteryjne zapalenie gardła zazwyczaj rozwija się gwałtownie. Najczęściej towarzyszy mu silny ból gardła oraz wysoka gorączka. U dzieci objawy mogą mieć mniej typowy charakter i obejmować również bóle brzucha, nudności czy wymioty, co bywa mylące i opóźnia właściwe rozpoznanie. [3] Brak kaszlu i kataru, zwłaszcza w połączeniu z ropnymi nalotami na migdałkach, powinien jednak skłonić do niezwłocznej konsultacji z lekarzem.
Szczególną czujność powinny wzbudzić tzw. objawy alarmowe, takie jak trudności w oddychaniu, nasilony jednostronny ból gardła, szczękościsk czy ból i obrzęk stawów. Mogą one świadczyć o poważniejszych powikłaniach, w tym o rozwijającym się ropniu okołomigdałkowym lub gorączce reumatycznej, dlatego wymagają pilnej interwencji medycznej.
W przypadku infekcji bakteryjnej Streptococcus pyogenes standardem jest 10-dniowa kuracja antybiotykiem, najczęściej penicyliną lub jej pochodnymi. Celem leczenia jest nie tylko złagodzenie objawów, ale przede wszystkim eliminacja bakterii i zmniejszenie ryzyka powikłań narządowych.
Infekcja gardła o podłożu bakteryjnym zwykle nie ustępuje samoistnie, a brak leczenia przyczynowego zwiększa ryzyko powikłań immunologicznych. Reakcja organizmu na paciorkowca może po kilku tygodniach doprowadzić do przewlekłego zapalenia stawów, serca lub nerek. Są to bardzo rzadkie, ale możliwe przypadki. [4]
Dlatego przy dodatnim wyniku testu nie należy rezygnować z antybiotykoterapii i przyjmować antybiotyk nieprzerwanie przez 10 dni, zgodnie z ustalonym harmonogramem.
Równolegle z antybiotykiem stosuje się leczenie objawowe: leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe oraz preparaty miejscowe wspierające redukcję stanu zapalnego gardła. Przykładem są pastylki lub spray na gardło, zawierające takie substancje aktywne jak chlorek benzoksoniowy i lidokaina. Zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego chlorek benzoksoniowy wykazuje działanie antyseptyczne – uszkadza błony komórkowe drobnoustrojów i ogranicza ich namnażanie. [5, 6] Lidokaina działa miejscowo znieczulająco poprzez blokowanie kanałów sodowych w zakończeniach nerwowych, co zmniejsza przewodzenie bodźców bólowych.
Takie połączenie pozwala złagodzić ból i ułatwić przełykanie, wspierając codzienne funkcjonowanie w pierwszych dniach infekcji. Preparaty nie zastępują jednak antybiotyku w potwierdzonej anginie bakteryjnej.
U dorosłych oraz dzieci powyżej 6. roku życia leki te stosuje się zgodnie z informacją zawartą w ulotce – zazwyczaj co 2–3 godziny, nie przekraczając maksymalnej liczby dawek na dobę. Pastylkę należy ssać powoli, bez rozgryzania, a po zastosowaniu aerozolu (od 2 do 4 rozpyleń na tylną ściankę gardła w zależności od wieku pacjenta) przez kilkanaście minut nie jeść i nie pić, aby nie osłabiać działania miejscowego.
To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
W trakcie choroby warto mieć pod ręką:
Po zakończeniu infekcji:
Warto zadbać o picie letniej herbaty np. z miodem, unikanie gorących i drażniących potraw, nawilżanie powietrza w pomieszczeniu czy stosowanie płukanki z soli fizjologicznej. Domowe sposoby nie zastępują antybiotyku w przypadku zapalenia gardła o etiologii bakteryjnej, ale mogą zmniejszyć ból i poprawić komfort przełykania, szczególnie w pierwszych 48–72 godzinach leczenia.
W terapii paciorkowcowego zapalenia gardła, obok antybiotykoterapii, istotną rolę odgrywa leczenie miejscowe o działaniu odkażającym, przeciwzapalnym i przeciwbólowym. Preparaty w postaci sprayu pozwalają precyzyjnie oddziaływać na tylnią ścianę gardła. Z kolei tabletki do ssania, rozpuszczając się w ślinie, wykazują lepsze działanie w obrębie migdałków.
Bakteryjne zapalenie gardła (przy odpowiednio dobranym antybiotyku) trwa zwykle około 7–10 dni, a wyraźna poprawa samopoczucia pojawia się najczęściej w ciągu 2–3 dni od rozpoczęcia leczenia.
Źródła:
AM/26/03/00184
