Afty u dziecka najczęściej mają postać niewielkich, bolesnych owrzodzeń pojawiających się na języku, wewnętrznej stronie policzków lub wargach. Choć zwykle goją się samoistnie w ciągu 1-2 tygodni, mogą powodować znaczny dyskomfort podczas jedzenia, picia i mówienia. U części dzieci ich występowanie ma związek z mikrourazami błony śluzowej, które mogą pojawiać się między innymi podczas leczenia ortodontycznego. Sprawdź, jak odróżnić aftę od innych zmian w jamie ustnej, jakie są najczęstsze przyczyny ich powstawania oraz kiedy warto skonsultować problem z lekarzem lub stomatologiem.
Afta jest płytkim owrzodzeniem błony śluzowej jamy ustnej. Typowa zmiana ma okrągły lub owalny kształt, wyraźnie zaczerwieniony brzeg i żółtawoszary środek. Przed jej pojawieniem się dziecko może odczuwać miejscowe pieczenie. Afty najczęściej występują po wewnętrznej stronie policzków i warg oraz na języku [2].
W przypadku nawracającego aftowego zapalenia jamy ustnej wyróżnia się afty małe, duże oraz opryszczkopodobne. Najczęstsze są afty małe. Mają mniej niż 1 cm średnicy i zazwyczaj goją się bez pozostawienia blizny. Afty duże mogą utrzymywać się dłużej i pozostawiać blizny, dlatego wymagają oceny specjalisty [2].
Afty nie są zakaźne. Nie należy utożsamiać ich z opryszczką, która najczęściej pojawia się na wargach lub wokół ust i może rozpoczynać się mrowieniem, swędzeniem albo pieczeniem [5].
Afty mają postać bolesnych, płytkich ubytków błony śluzowej. Zmiana może być pojedyncza, ale czasami w jamie ustnej występuje kilka owrzodzeń jednocześnie. Ból nasila się podczas kontaktu z jedzeniem, napojami, szczoteczką do zębów lub elementami aparatu ortodontycznego.
Nie każda biała albo bolesna zmiana w ustach jest jednak aftą. Owrzodzenia mogą przypominać zmiany związane z opryszczką, chorobami ogólnoustrojowymi lub innymi stanami zapalnymi. Jeżeli obraz zmiany nie jest typowy, zmian jest dużo albo towarzyszą im inne objawy, rozpoznanie powinien potwierdzić lekarz lub dentysta [2,3].
Dokładna przyczyna powstawania aft nie została dotychczas jednoznacznie wyjaśniona. Wiadomo jednak, że ich występowaniu mogą sprzyjać m.in. predyspozycje genetyczne, stres, osłabienie organizmu, niedobory wybranych składników odżywczych oraz drobne urazy błony śluzowej jamy ustnej [1–3].
Do takich urazów może dojść podczas przypadkowego przygryzienia policzka, zbyt intensywnego szczotkowania zębów czy kontaktu śluzówki z ostrą krawędzią zęba lub wypełnienia. Podrażnienia mogą powodować również elementy aparatu ortodontycznego, które ocierają wewnętrzną stronę policzków lub warg [2,5].
Nawracaniu aft mogą sprzyjać także niedobory żelaza, kwasu foliowego oraz niektórych witamin z grupy B. Jeśli afty u dziecka pojawiają się często lub regularnie powracają, warto skonsultować się z pediatrą, który oceni, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka [2,5].
O nawracających aftach mówi się, gdy zmiany pojawiają się wielokrotnie. W takim przypadku nie należy ograniczać się wyłącznie do łagodzenia bólu. Wskazane jest przeanalizowanie możliwych czynników wyzwalających oraz wykluczenie przyczyn ogólnoustrojowych, jeśli przemawiają za tym inne objawy lub przebieg zmian [1].
Nawracające lub mnogie owrzodzenia mogą współwystępować między innymi z celiakią, chorobą Leśniowskiego-Crohna, neutropenią cykliczną, zespołem Behçeta oraz zaburzeniami odporności [2,4,5]. Nie oznacza to, że każda nawracająca afta jest objawem choroby ogólnoustrojowej. Taką możliwość powinien ocenić lekarz na podstawie wywiadu, badania dziecka i ewentualnych badań dodatkowych.
Noszenie aparatu ortodontycznego może zwiększać ryzyko występowania aft i innych bolesnych zmian w jamie ustnej. Szczególnie na początku leczenia lub po regulacji aparatu błona śluzowa musi przyzwyczaić się do nowych warunków, dlatego może dochodzić do miejscowych podrażnień i otarć policzków, warg czy dziąseł. Takie mikrourazy są uznawane za jeden z czynników sprzyjających powstawaniu aft [2].
Jeśli zmiana pojawia się regularnie w tym samym miejscu, warto zwrócić uwagę, czy nie jest ono stale drażnione przez element aparatu. W takiej sytuacji wskazana jest konsultacja z ortodontą, który oceni, czy przyczyną problemu nie są zamki, druty lub inne elementy konstrukcji aparatu.
Podczas leczenia ortodontycznego szczególnego znaczenia nabiera również codzienna higiena jamy ustnej. Dokładne oczyszczanie zębów i przestrzeni wokół aparatu pomaga ograniczyć gromadzenie się płytki nazębnej oraz utrzymać błonę śluzową w dobrej kondycji. Warto także regularnie obserwować wnętrze jamy ustnej, aby szybko zauważyć podrażnienia i reagować, zanim przekształcą się w bardziej bolesne zmiany.
Bolesne afty mogą utrudniać jedzenie i picie, dlatego w okresie gojenia warto wybierać produkty, które nie będą dodatkowo podrażniały błony śluzowej jamy ustnej. Najlepiej sprawdzają się miękkie posiłki o łagodnym smaku, które są łatwe do pogryzienia i przełknięcia. Dzięki temu jedzenie nie powoduje dodatkowego dyskomfortu i nie nasila bólu [4].
Warto czasowo ograniczyć produkty:
Tego typu produkty mogą podrażniać owrzodzenie, powodować pieczenie oraz nasilać dolegliwości podczas jedzenia. Z tego względu w czasie gojenia aft zaleca się wybieranie potraw delikatnych dla błony śluzowej jamy ustnej, które nie wymagają intensywnego gryzienia i nie powodują dodatkowego dyskomfortu [4].
Nie istnieje jedna metoda leczenia, która pozwalałaby całkowicie wyeliminować przyczynę wszystkich przypadków aft. Postępowanie koncentruje się przede wszystkim na łagodzeniu bólu, wspieraniu gojenia zmian oraz ograniczaniu ryzyka nawrotów [1,2].
W przypadku pojedynczych i łagodnych aft szczególnie ważne jest unikanie czynników, które mogą dodatkowo podrażniać błonę śluzową jamy ustnej. Warto zadbać o delikatną higienę, odpowiednie nawodnienie oraz dietę, która nie będzie nasilała bólu podczas jedzenia i picia [4].
Jeżeli afty pojawiają się w związku z otarciami błony śluzowej, na przykład podczas leczenia ortodontycznego, warto zwrócić uwagę na preparaty wspierające komfort jamy ustnej. Orofar Total Action jest produktem przeznaczonym do stosowania między innymi w infekcjach jamy ustnej takich jak stany zapalne dziąseł, zakażenia i owrzodzenia błony śluzowej jamy ustnej – afty. Jeżeli natomiast dziecko skarży się również na ból lub podrażnienie gardła, rozwiązaniem dostosowanym do potrzeb najmłodszych może być Orofar Junior. Produkty należy stosować zgodnie z ulotką lub informacjami umieszczonymi na opakowaniu.
Jeśli dolegliwości są nasilone, afty nawracają lub zmiany utrzymują się przez dłuższy czas, należy skonsultować się z lekarzem lub stomatologiem. Specjalista oceni charakter zmian i wskaże dalsze postępowanie [1,2].
Z lekarzem lub dentystą należy skonsultować się zwłaszcza wtedy, gdy owrzodzenie:
Konsultacji wymagają również owrzodzenia występujące poza jamą ustną oraz zmiany, którym towarzyszą bolesne, zaczerwienione lub obrzęknięte stawy [5].
Nie. Afty nie są chorobą zakaźną i nie przenoszą się między dziećmi poprzez kontakt czy wspólne korzystanie z naczyń. Są to miejscowe owrzodzenia błony śluzowej, których przyczyny najczęściej związane są z urazem, indywidualną predyspozycją organizmu lub czynnikami miejscowymi. Jeśli jednak zmiany w jamie ustnej budzą wątpliwości, warto skonsultować je ze specjalistą, ponieważ nie każda zmiana przypominająca aftę jest rzeczywiście aftą.
W większości przypadków pojedyncze afty ustępują samoistnie w ciągu 7-14 dni. Czas gojenia zależy od wielkości zmiany, lokalizacji oraz stopnia podrażniania podczas jedzenia i mówienia. Jeśli owrzodzenia utrzymują się znacznie dłużej lub regularnie nawracają, wskazana jest konsultacja lekarska.
Tak. U części dzieci pewne produkty mogą nasilać podrażnienia błony śluzowej lub zwiększać dolegliwości bólowe. Szczególną ostrożność warto zachować przy bardzo kwaśnych, pikantnych lub słonych produktach. Istotne znaczenie ma także prawidłowo zbilansowana dieta wspierająca ogólny stan zdrowia.
Nie. Wiele dzieci przechodzi leczenie ortodontyczne bez większych problemów ze śluzówką jamy ustnej. Jednak aparat zwiększa ryzyko mikrourazów i otarć, szczególnie na początku terapii lub po jej modyfikacjach. Właściwa higiena jamy ustnej oraz regularne kontrole ortodontyczne pomagają ograniczać ryzyko pojawiania się aft i innych podrażnień.
ORO/26/09/00680
Bibliografia
