Ból gardła zwykle ma podłoże wirusowe i ustępuje samoistnie przy leczeniu objawowym. Zdarza się jednak, że chorobę wywołują bakterie – najczęściej Streptococcus pyogenes, czyli paciorkowiec β-hemolizujący grupy A. Jest to szczep odpowiedzialny za większość przypadków anginy bakteryjnej [1] i wymaga on zastosowania antybiotyku. Zobacz, jakie objawy mogą świadczyć o ostrym zapaleniu gardła i migdałków podniebiennych.
Łagodzenie bólu gardła jest ważnym elementem leczenia, niezależnie od przyczyny infekcji. Preparaty miejscowe o działaniu przeciwbólowym i antyseptycznym wspierają komfort pacjenta i ułatwiają codzienne funkcjonowanie w trakcie choroby.
Angina pojawia się głównie u dzieci w wieku szkolnym, zwłaszcza między 5. a 15. rokiem życia. [2] U młodszych dzieci zapalenie gardła częściej ma podłoże wirusowe, zaś u dorosłych infekcje paciorkowcowe zdarzają się bardzo rzadko.
Angina paciorkowcowa jest infekcją łatwo przenoszącą się między ludźmi. Do zakażenia dochodzi przede wszystkim drogą kropelkową – podczas kaszlu, kichania czy rozmowy w bliskiej odległości. Bakterie mogą przedostać się do organizmu także pośrednio, np. gdy dotkniemy skażonej powierzchni (klamki, telefonu, sztućców), a następnie przeniesiemy drobnoustroje na błony śluzowe nosa lub ust. Ryzyko rośnie przy bliskim kontakcie chorego z innymi domownikami, np. podczas wspólnego korzystania z naczyń czy przedmiotów osobistych.
Okres wylęgania wynosi od 12 godzin do 4 dni. Po wniknięciu do gardła bakteria namnaża się na powierzchni migdałków i produkuje toksyny. Wywołuje silną reakcję zapalną, czego efektem są typowe objawy ze strony gardła i migdałków: obrzęk, zaczerwienienie i ropny nalot. To właśnie ten proces odpowiada za silny ból gardła i wysoką gorączkę.
Początek anginy paciorkowcowej zwykle jest bardzo gwałtowny. Objawy zapalenia gardła pojawiają się nagle, często bez wcześniejszych symptomów przeziębienia – podczas gdy zwykła infekcja wirusowa może rozwijać się nawet przez 1-2 dni, dolegliwości związane z zakażeniem bakteryjnym zwykle narastają w ciągu kilku lub kilkunastu godzin. Ból szybko się nasila i utrudnia przełykanie pokarmów, a nawet śliny.
W badaniu gardła widoczne są powiększone, żywoczerwone migdałki podniebienne, często pokryte ropnym nalotem. Obrzęk tkanek sprawia, że gardło jest rozpulchnione i bolesne. Typowe jest także powiększenie oraz tkliwość węzłów chłonnych podżuchwowych i szyjnych.
U dzieci przebieg choroby bywa bardziej burzliwy. Oprócz bólu gardła i gorączki przekraczającej 38°C mogą wystąpić dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak ból brzucha, nudności i wymioty czy biegunka. [5] Silny ból i trudności w przełykaniu prowadzą do niechęci do jedzenia i picia, co zwiększa ryzyko odwodnienia, zwłaszcza u najmłodszych.
| Infekcja wirusowa a angina paciorkowcowa – najważniejsze różnice |
||
| Cecha | Angina paciorkowcowa (bakteryjna) | Zapalenie gardła o podłożu wirusowym |
| Początek choroby | Nagły, objawy rozwijają się w ciągu godzin | Stopniowy, objawy narastają przez 1–2 dni |
| Temperatura ciała | Wysoka, często > 38–38,5°C | Stan podgorączkowy lub umiarkowana gorączka |
| Ból gardła | Silny, utrudnia przełykanie śliny | Zwykle umiarkowany |
| Wygląd migdałków i błon śluzowych gardła | Obrzęknięte, zaczerwienione, często z ropnym nalotem | Zaczerwienione, bez ropnych nalotów |
| Węzły chłonne szyjne | Wyraźnie powiększone i bolesne | Niekiedy lekko powiększone |
| Objawy towarzyszące | Brak kaszlu i kataru | Częsty katar, kaszel, chrypka |
| Leczenie | Wymaga antybiotyku po potwierdzeniu zakażenia | Leczenie objawowe |
Angina paciorkowcowa jest chorobą, która wymaga wdrożenia antybiotykoterapii. Zanim jednak lekarz przepisze antybiotyk, konieczne jest potwierdzenie diagnozy, m.in. na podstawie obrazu gardła i objawów klinicznych. Czasem stosuje się także skalę Centora/McIsaaca, w której do oceny ryzyka zakażenia paciorkowcem wykorzystuje się specjalną punktację. [3]
Parametry i punktacja:
Interpretacja:
W sytuacji niejednoznacznej zaleca się wykonanie badań dodatkowych. Najczęściej stosowany jest szybki test antygenowy z wymazu z gardła, który umożliwia uzyskanie wyniku jeszcze podczas wizyty. Alternatywą pozostaje klasyczny posiew wymazu z gardła i migdałków – bardziej czasochłonny, ponieważ na wynik czeka się co najmniej 24 godziny.
Leczeniem pierwszego wyboru w anginie paciorkowcowej jest penicylina i jej pochodne. Antybiotyk eliminuje przyczynę zakażenia, skraca czas trwania objawów i ogranicza ryzyko powikłań. Pełna kuracja trwa zazwyczaj 10 dni i nie należy jej przerywać, nawet jeśli objawy ustąpią wcześniej.
Antybiotyk jest podstawą leczenia bakteryjnego zakażenia górnych dróg oddechowych, ponieważ eliminuje bakterie odpowiedzialne za wywołanie choroby. Nie wykazuje jednak natychmiastowego działania przeciwbólowego i przeciwgorączkowego, dlatego równolegle stosuje się także leczenie objawowe, np. paracetamol lub ibuprofen.
Uzupełnieniem terapii może być lek do stosowania miejscowego, np. w formie pastylek z chlorkiem benzoksoniowym i lidokainą.* Zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego chlorek benzoksoniowy wykazuje działanie przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe, uszkadzając błony komórkowe drobnoustrojów. [4] Lidokaina działa miejscowo znieczulająco poprzez blokowanie przewodzenia impulsów nerwowych, co przynosi ulgę w bólu. Zastosowanie preparatu w pierwszych 48 godzinach infekcji może pomóc szybciej ograniczyć dolegliwości bólowe i ułatwić przyjmowanie płynów.
*To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. Lek przeznaczony jest dla dorosłych oraz dzieci powyżej 6. roku życia. Nie zastępuje antybiotyku ani konsultacji lekarskiej.
Nieleczona lub niewłaściwie leczona angina paciorkowcowa może prowadzić do miejscowych powikłań górnych dróg oddechowych, ropnia okołomigdałkowego czy zapalenia ucha środkowego. Znacznie poważniejsze konsekwencje mają jednak powikłania o podłożu immunologicznym, w tym gorączka reumatyczna oraz kłębuszkowe zapalenie nerek, które wpływają na funkcjonowanie całego organizmu. Właściwie dobrana i pełna antybiotykoterapia znacząco zmniejsza ryzyko ich wystąpienia.
Bezpieczny przebieg leczenia – najważniejsze zasady
Objawy mogą z czasem osłabnąć, ale nieleczona angina paciorkowcowa zwiększa ryzyko powikłań, dlatego wymaga antybiotykoterapii. O potrzebie leczenia decyduje lekarz po potwierdzeniu zakażenia.
Objawy zwykle utrzymują się około 7–10 dni, jednak poprawa następuje najczęściej w ciągu 1–3 dni od rozpoczęcia antybiotyku. Kurację należy kontynuować przez pełne 10 dni zgodnie z zaleceniem.
Typowe są: nagły, silny ból gardła, gorączka powyżej 38°C, ropny nalot na migdałkach i bolesne powiększenie węzłów chłonnych szyi. Zwykle nie występują katar ani kaszel.
Bez leczenia chory może zarażać przez kilka dni, a nawet dłużej. Po około 24 godzinach od rozpoczęcia skutecznej antybiotykoterapii zakaźność wyraźnie spada.
Ma postać drobnej, czerwonej, szorstkiej w dotyku wysypki, często rozpoczynającej się na tułowiu i szyi. Może jej towarzyszyć tzw. malinowy język i złuszczanie skóry na późniejszym etapie.
Źródła:
AM/26/03/00182
