Gdy pojawiają się pierwsze objawy bólu gardła lub podrażnienia jamy ustnej, większość z nas szuka pomocy wśród produktów dostępnych bez recepty. Zazwyczaj kierujemy się formą podania, smakiem czy rozpoznawalnością marki, rzadziej analizując skład, choć to właśnie substancje czynne decydują o skuteczności terapii. W przypadku leków działających miejscowo kluczowe znaczenie ma obecność składników o właściwościach antyseptycznych i przeciwdrobnoustrojowych. Jednym z takich związków, na który warto zwrócić uwagę, jest chlorek benzoksoniowy.
Chlorek benzoksoniowy należy do grupy czwartorzędowych soli amoniowych i działa jako kationowo czynny środek antyseptyczny. Mechanizm działania tej substancji opiera się na oddziaływaniu z błonami komórkowymi drobnoustrojów, co prowadzi do zaburzenia ich integralności oraz ograniczenia namnażania patogenów odpowiedzialnych za rozwój stanu zapalnego. [1, 2]
Substancja ta wykazuje szerokie spektrum aktywności przeciwdrobnoustrojowej. Działa zarówno wobec bakterii Gram-dodatnich, jak i Gram-ujemnych, a dodatkowo wykazuje właściwości przeciwgrzybicze oraz przeciwwirusowe wobec wirusów otoczkowych, takich jak wirusy grypy, paragrypy czy herpeswirusy. [1, 2]
Znaczenie ma również charakter fizykochemiczny tej substancji. Chlorek benzoksoniowy jest związkiem powierzchniowo czynnym, dzięki czemu dobrze penetruje tkanki jamy ustnej i gardła. [1, 2] To ważne, ponieważ stan zapalny często obejmuje trudno dostępne okolice tylnej ściany gardła lub przestrzenie wokół migdałków. Dobra penetracja zwiększa skuteczność miejscowego działania antyseptycznego.
Po chlorek benzoksoniowy warto sięgnąć w celu leczenia stanów zapalnych gardła i jamy ustnej oraz odkażania błon śluzowych. Substancję tę znajdziesz w aptecznych produktach leczniczych, które najczęściej występują w formie tabletek do ssania, sprayów (aerozoli) lub roztworów do płukania jamy ustnej.
W lekach stosowanych przy bólu gardła chlorek benzoksoniowy często występuje razem z lidokainą. Takie połączenie pozwala jednocześnie działać na przyczynę problemu oraz zmniejszać dolegliwości bólowe.
Chlorek benzoksoniowy odpowiada za ograniczanie rozwoju drobnoustrojów poprzez uszkadzanie ich błon komórkowych. W praktyce oznacza to zmniejszenie aktywności patogenów odpowiedzialnych za rozwój stanu zapalnego w obrębie gardła i jamy ustnej.
Z kolei lidokaina jest środkiem miejscowo znieczulającym. Jej działanie polega na blokowaniu przewodzenia impulsów nerwowych odpowiedzialnych za odczuwanie bólu. Dzięki temu może szybko zmniejszać pieczenie, kłucie i dyskomfort podczas przełykania. Takie skojarzenie substancji czynnych ma szczególne znaczenie przy nasilonych objawach, gdy ból utrudnia jedzenie, picie lub swobodne mówienie. [1, 2]
Choć nazwy obu substancji brzmią podobnie, nie są to związki tożsame. Zarówno chlorek benzoksoniowy (Benzoxonii chloridum), jak i chlorek benzalkoniowy (Benzalkonii chloridum, Benzalkonium chloride) należą do grupy czwartorzędowych związków amoniowych i wykazują działanie antyseptyczne, jednak różnią się profilem zastosowań oraz zakresem aktywności.
Poza zastosowaniem farmaceutycznym substancja ta jest powszechnie obecna w przemyśle kosmetycznym, gdzie ceni się jej właściwości antystatyczne i konserwujące. Ponadto stosowanie chlorku benzalkoniowego obejmuje profesjonalną chemię gospodarczą, w której służy jako składnik odkażający do powierzchni domowych i przemysłowych.
Leki zawierające chlorek benzoksoniowy i lidokainę są zazwyczaj przeznaczone dorosłych i dzieci powyżej 6. roku życia. Stosowanie u dzieci powinno odbywać się pod kontrolą osoby dorosłej i zgodnie z dawkowaniem podanym w Charakterystyce Produktu Leczniczego oraz ulotce [1, 3].
W przypadku dzieci stosujących tabletki do ssania zazwyczaj zaleca się przyjmowanie jednej sztuki co 2–3 godziny, pilnując, aby nie przekroczyć maksymalnej dawki dobowej. [3] Z kolei aerozol aplikuje się miejscowo na tylną ścianę gardła w ilości od 2 do 3 rozpyleń na jedno podanie. Należy przy tym zachować przynajmniej 2–3 godziny odstępu między kolejnymi aplikacjami, stosując lek maksymalnie 6 razy na dobę i nie przekraczając 7 dni ciągłej kuracji. [5]
Leki z chlorkiem benzoksoniowym w postaci tabletek do ssania lub sprayu są powszechnie stosowane przy bólu gardła i stanach zapalnych jamy ustnej. Ze względów bezpieczeństwa należy zachować ostrożność podczas ich stosowania, szczególnie u seniorów z tendencją do zachłyśnięć oraz bezpośrednio po poważnych zabiegach chirurgicznych w obrębie jamy ustnej (np. po resekcji migdałków), ze względu na znieczulające działanie lidokainy. Ze względu na miejscowo znieczulające działanie lidokainy i przejściowe drętwienie gardła, leków tego typu nie należy stosować bezpośrednio przed jedzeniem i piciem.. Wśród możliwych działań niepożądanych wymienia się także miejscowe podrażnienie oraz przejściowe przebarwienie języka lub zębów. Warto też pamiętać, że skuteczność leków może być osłabiona przez jednoczesne używanie produktów zawierających SLS (laurylosiarczan sodu), obecny np. w wielu pastach do zębów.
Sam chlorek benzoksoniowy działa przede wszystkim przeciwdrobnoustrojowo, wspierając ograniczenie rozwoju infekcji gardła. Szybkie zmniejszenie bólu zwykle wynika z połączenia tej substancji z lidokainą, która działa miejscowo znieczulająco.
Leki z chlorkiem benzoksoniowym są zazwyczaj przeznaczone dla dzieci powyżej 6. roku życia. Zawsze jednak należy sprawdzić informacje zawarte w ulotce konkretnego produktu i stosować lek pod kontrolą osoby dorosłej.
W ciąży stosowanie leków z chlorkiem benzoksoniowym powinno być skonsultowane z lekarzem lub farmaceutą. Decyzja o zastosowaniu leku powinna być podejmowana tylko wtedy, gdy przewidywana korzyść dla matki przewyższa potencjalne ryzyko dla płodu.
Brakuje pełnych danych dotyczących przenikania chlorku benzoksoniowego do mleka kobiet karmiących piersią, dlatego w okresie laktacji zaleca się ostrożność. Przed zastosowaniem leku najlepiej skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Tak, w wyniku zbyt wysokiego stężenia substancji czynnej w układzie pokarmowym, objawy przedawkowania mogą przyjąć postać dolegliwości żołądkowo-jelitowych (nudności, wymioty, biegunka). Jeśli przyjęto dawkę znacznie przekraczającą zalecenia producenta, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.
ORO/26/05/00385
Źródła:
