Ból gardła bywa pierwszym sygnałem rozwijającej się infekcji, ale towarzyszy też zaawansowanemu zapaleniu gardła, krtani czy migdałków. Pieczenie, drapanie i ból nasilający się podczas przełykania to objawy, które potrafią mocno utrudnić codzienne funkcjonowanie. W takich sytuacjach często stosuje się produkty z lidokainą – substancją o działaniu miejscowo znieczulającym. Jak dokładnie działa i kiedy warto po nią sięgnąć?
Lidokaina jest syntetycznym związkiem należącym do grupy miejscowych leków znieczulających o budowie amidowej. Jej działanie polega przede wszystkim na blokowaniu kanałów sodowych w błonach komórek nerwowych. W efekcie hamuje to powstawanie i przewodzenie impulsów bólowych wzdłuż włókien nerwowych, co daje szybki efekt znieczulenia i uśmierza ból w miejscu podania leku.
Właśnie dlatego lidokaina stanowi cenny składnik leków miejscowych przeznaczonych do stosowania w jamie ustnej i gardle. Należy jednak pamiętać, że nie usuwa ona samej przyczyny infekcji ani stanu zapalnego – jej zadaniem jest przede wszystkim łagodzenie bólu, pieczenia i dyskomfortu.
Lignokaina i lidokaina to dwie nazwy tej samej substancji o działaniu miejscowo znieczulającym. Określenie „lignokaina” jest starszą nazwą, którą nadal można spotkać w praktyce medycznej. W składach leków lidokaina często występuje natomiast jako chlorowodorek lidokainy, czyli jej sól stosowana do przygotowania produktu leczniczego. W praktyce oznacza to dokładnie tę samą substancję odpowiedzialną za miejscowe działanie znieczulające.
Bolesne otarcia oraz afty wywołane przez aparat ortodontyczny goją się zwykle w ciągu 7 do 14 dni. W tym czasie tkanki intensywnie się regenerują, a w miejscu uszkodzenia można zauważyć charakterystyczny, biało-żółtawy nalot. Choć jego wygląd bywa niepokojący i przypomina ropę, w rzeczywistości jest to tzw. nalot włóknikowy – warstwa białka naturalnie powstająca na wilgotnej błonie śluzowej. Działa jak biologiczny opatrunek, który chroni wrażliwą ranę przed dalszym drażnieniem i ułatwia odbudowę naskórka. Pod żadnym pozorem nie należy go zdrapywać ani usuwać mechanicznie, gdyż spowalnia to proces gojenia.
W otolaryngologii lidokaina znajduje szerokie zastosowanie np. jako składnik leków na ból gardła dostępnych w aptece bez recepty (OTC). Po zastosowaniu na błonę śluzową zmniejsza przewodzenie bodźców bólowych, dzięki czemu może przynieść stosunkowo szybkie, choć czasowe złagodzenie dolegliwości.
Produkty lecznicze z lidokainą okazują się szczególnie przydatne, gdy ostry ból utrudnia przełykanie, mówienie czy sen. Należy jednak pamiętać, że jest to działanie wyłącznie objawowe. Jeśli dolegliwości są silne, utrzymują się ponad kilka dni lub towarzyszy im wysoka gorączka, trudności w oddychaniu czy problem ze swobodnym otwieraniem ust, konieczna jest konsultacja lekarska.
W aptekach najczęściej spotyka się dwie postaci tych produktów leczniczych:
Na szczególną uwagę zasługują produkty lecznicze na ból gardła, w których lidokaina została zestawiona z chlorkiem benzoksoniowym. Taka formuła wykorzystuje dwa uzupełniające się mechanizmy: lidokaina, jako bloker kanałów sodowych, odpowiada za szybkie znieczulenie miejscowe i zmniejsza odczuwanie drapania, pieczenia oraz bólu przy przełykaniu, natomiast chlorek benzoksoniowy działa przeciwdrobnoustrojowo. Razem składniki te nie tylko szybko łagodzą bolesne objawy, ale również wspomagają walkę z przyczyną infekcji gardła.
Lidokaina stosowana miejscowo zgodnie z zaleceniami jest na ogół dobrze tolerowana. Podczas jej stosowania w obrębie skóry i błon śluzowych mogą jednak wystąpić miejscowe działania niepożądane, takie jak przejściowe drętwienie, pieczenie, podrażnienie błony śluzowej czy zmiana odczuwania smaku. Możliwe są również reakcje alergiczne na lidokainę lub inne składniki produktu.
Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że zbyt duża ilość lidokainy może zostać wchłonięta do krążenia. Ryzyko rośnie między innymi przy stosowaniu większych ilości produktu, przez zbyt długi czas lub na uszkodzoną skórę czy błonę śluzową. W przypadku znacznego przedawkowania mogą pojawić się nudności, wymioty, zawroty głowy, a także objawy ze strony układu nerwowego i sercowo-naczyniowego, w tym zaburzenia rytmu serca czy drgawki.
Powszechna dostępność leków z lidokainą nie oznacza jednak, że są one odpowiednie dla każdego. Głównym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na lidokainę lub inne leki miejscowo znieczulające o budowie amidowej. Osoby z ciężkim zaburzeniem czynności wątroby lub nerek, a także pacjenci z zaburzeniami przewodzenia w sercu powinni skonsultować ich użycie z lekarzem. Należy również pamiętać, że miejscowe znieczulenie gardła wywołuje czasowe osłabienie odruchu połykania, co zwiększa ryzyko zachłyśnięcia – z tego powodu nie zaleca się spożywania posiłków ani gorących napojów bezpośrednio po zastosowaniu produktu leczniczego. Zawsze należy też ściśle przestrzegać dawkowania określonego w ulotce, aby uniknąć przypadkowego przedawkowania substancji.
Tak, lidokaina może być składnikiem leków zawierających również inne substancje czynne. W lekach stosowanych na ból gardła spotyka się ją m.in. w połączeniu z chlorkiem benzoksoniowym lub chlorkiem cetylopirydyniowym. Nie należy natomiast samodzielnie łączyć kilku produktów zawierających lidokainę, ponieważ może to zwiększyć całkowitą dawkę substancji i ryzyko działań niepożądanych.
Lidokaina blokuje kanały sodowe w komórkach nerwowych, dzięki czemu ogranicza przewodzenie impulsów bólowych i powoduje miejscowe, czasowe znieczulenie. Jej działania niepożądane mogą obejmować m.in. przejściowe drętwienie, pieczenie czy podrażnienie błony śluzowej. Przy zastosowaniu zbyt dużej ilości istnieje ryzyko wystąpienia ogólnoustrojowych działań niepożądanych.
Maści z lidokainą sprawdzają się m.in. przy łagodzeniu bolesnych podrażnień skóry, ukąszeń owadów, niewielkich oparzeń słonecznych oraz dolegliwości towarzyszących guzkom krwawniczym (hemoroidom).
Lidokainę w sprayu należy stosować zgodnie z instrukcją konkretnego produktu, ponieważ liczba rozpyleń i maksymalna dawka mogą się różnić w zależności od m.in. wieku pacjenta. Spray przeznaczony do jamy ustnej i gardła należy aplikować bezpośrednio na obszar objęty dolegliwościami.
Źródła:
