Grypa jest ostrą infekcją układu oddechowego wywoływaną przez wirusy grypy. Zwykle rozpoczyna się nagle, a jej pierwszymi oznakami są często gorączka, dreszcze, silne osłabienie, bóle mięśni, ból głowy oraz kaszel. Infekcji może towarzyszyć również ból gardła, który utrudnia przełykanie, jedzenie i mówienie.[1–4]
Zarówno grypa typu A, jak i grypa typu B mogą wywoływać podobne dolegliwości. Na podstawie samych objawów zwykle nie da się wiarygodnie ustalić, który typ wirusa odpowiada za zakażenie. W tym artykule wyjaśniamy, jakie są pierwsze objawy grypy, ile może trwać choroba oraz jak łagodzić towarzyszące jej dolegliwości.
Pierwsze objawy grypy pojawiają się przeważnie nagle. Chory może w krótkim czasie zacząć odczuwać silne osłabienie, dreszcze, gorączkę, bóle mięśni i ból głowy. Gwałtowny początek i wyraźne objawy ogólne należą do cech odróżniających grypę od typowego przeziębienia, które częściej rozwija się stopniowo.[1,3,4]
Do najczęstszych objawów grypy należą:
Nie u każdego chorego pojawią się wszystkie wymienione symptomy. Nasilenie objawów grypy może zależeć między innymi od wieku, ogólnego stanu zdrowia, odporności organizmu i właściwości krążącego wirusa. Gorączka i bóle mięśni zwykle ustępują wcześniej, natomiast kaszel, osłabienie i gorsza tolerancja wysiłku mogą utrzymywać się dłużej.[1,2]
Wiele infekcji dróg oddechowych zaczyna się podobnie. Gorączka, kaszel, ból gardła i osłabienie mogą występować nie tylko przy grypie, lecz także przy COVID-19, zakażeniu RSV i innych infekcjach wirusowych. Dlatego przy nasilonych, nietypowych lub przedłużających się dolegliwościach warto skonsultować się z lekarzem, który oceni, czy potrzebne są badania diagnostyczne.[1,3]
Wirus grypy należy do rodziny Orthomyxoviridae. Sezonowe zakażenia u ludzi powodują przede wszystkim wirusy typu A i B. Oba typy mogą wywoływać gorączkę, kaszel, bóle mięśni, ból głowy, silne osłabienie oraz dolegliwości ze strony gardła.[1,2,5]
Różnice między nimi dotyczą przede wszystkim zmienności wirusa, jego naturalnych gospodarzy i znaczenia epidemiologicznego. Nie przekładają się jednak na zestaw objawów, który pozwalałby pacjentowi samodzielnie rozpoznać konkretny typ zakażenia. Jeśli ustalenie typu wirusa ma znaczenie dla dalszego postępowania, lekarz może zalecić wykonanie odpowiedniego testu.[1,2]
Grypa typu A może występować zarówno u ludzi, jak i u różnych gatunków zwierząt. Wirusy tego typu klasyfikuje się na podtypy na podstawie dwóch białek powierzchniowych: hemaglutyniny i neuraminidazy. Ich zmienność ma znaczenie dla sezonowych epidemii, a pojawienie się odpowiednio zmienionego wirusa typu A może prowadzić do pandemii.[2,5,6]
Przebieg zakażenia jest zróżnicowany. U części osób choroba ma łagodniejszy charakter, u innych natomiast może prowadzić do powikłań. Większe ryzyko ciężkiego przebiegu dotyczy między innymi małych dzieci, seniorów, kobiet w ciąży, osób z obniżoną odpornością i pacjentów cierpiących na określone choroby przewlekłe.[1,3,7]
Grypa typu B jest również przyczyną sezonowych zachorowań. Wirusy typu B nie są dzielone na podtypy w taki sposób jak wirusy typu A i nie powodują pandemii grypy. Nie oznacza to jednak, że wywoływana przez nie infekcja zawsze przebiega łagodnie.[1,2]
Zakażenie wirusem typu B może powodować intensywne dolegliwości i prowadzić do powikłań, także u dzieci. Objawy grypy typu B są bardzo podobne do symptomów grypy typu A, dlatego określenie rodzaju wirusa wyłącznie na podstawie samopoczucia chorego nie jest możliwe.[1,2,7]
Objawy grypy typu A najczęściej rozpoczynają się gwałtownie. Chory może odczuwać gorączkę, dreszcze, ból głowy, bóle mięśniowe, wyraźne osłabienie, suchy kaszel oraz ból gardła. Możliwe są również katar, brak apetytu i uczucie ogólnego rozbicia.[1–4]
Taki zestaw dolegliwości nie jest jednak charakterystyczny wyłącznie dla grypy typu A. Podobnie mogą przebiegać zakażenia wirusem grypy typu B oraz inne infekcje układu oddechowego. Wynik badania diagnostycznego pozwala określić typ wirusa z większą wiarygodnością niż ocena pojedynczych symptomów.[1,2]
Najbardziej nasilone dolegliwości zazwyczaj ustępują stopniowo w ciągu kilku dni. Kaszel, zmęczenie i osłabienie mogą pozostać na dłużej. Jeżeli po początkowej poprawie stan zdrowia ponownie się pogarsza, wraca gorączka, nasila się kaszel albo pojawiają się duszność i ból w klatce piersiowej, potrzebna jest konsultacja medyczna.[1,3]
Objawy grypy typu B przypominają symptomy zakażenia wirusem typu A. Choroba może rozpocząć się nagłą gorączką lub dreszczami, bólami mięśni, bólem głowy, suchym kaszlem i znacznym osłabieniem. Część chorych doświadcza również bólu gardła, kataru oraz zmniejszonego apetytu.[1–4]
U dzieci grypie mogą towarzyszyć także dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności, wymioty, biegunka lub ból brzucha. Występują one u najmłodszych częściej niż u dorosłych, ale nie pozwalają rozstrzygnąć, czy infekcję wywołał wirus typu A, czy typu B.[3,7]
Najważniejsza jest obserwacja ogólnego stanu chorego, sposobu oddychania i możliwości przyjmowania płynów. Samo nasilenie objawów nie przesądza o typie grypy. Zakażenia wywołane przez oba typy wirusa mogą mieć ciężki przebieg i prowadzić do powikłań.[1,2]
Grypa u dziecka może rozpocząć się nagłym pogorszeniem samopoczucia, gorączką, dreszczami, kaszlem, bólem gardła, bólem głowy i dolegliwościami mięśniowymi. Młodsze dziecko nie zawsze potrafi opisać swoje objawy, dlatego sygnałem infekcji mogą być senność, rozdrażnienie, mniejsza aktywność, brak apetytu lub niechęć do picia.[3,7]
U najmłodszych możliwe są również bóle brzucha, nudności, wymioty i biegunka. W czasie choroby należy zatem zwracać uwagę na ilość przyjmowanych płynów, oddawanie moczu, sposób oddychania oraz reakcję dziecka na otoczenie.[3,7]
Pilnej pomocy medycznej wymagają między innymi trudności z oddychaniem, sinienie ust lub twarzy, drgawki, zaburzenia świadomości, znaczna senność oraz oznaki odwodnienia. Niepokojącym sygnałem jest także ponowne pogorszenie samopoczucia, powrót gorączki albo nasilenie kaszlu po wcześniejszej poprawie.[3]
Jeżeli dziecko skarży się na ból gardła, warto zadbać o odpowiednie nawodnienie i unikać czynników, które mogą dodatkowo podrażniać gardło. W łagodzeniu dolegliwości pomocne mogą być produkty zawierające lidokainę, która działa miejscowo i pomaga szybko zmniejszyć odczuwanie bólu gardła, oraz substancje o działaniu antyseptycznym wspierające ograniczanie stanu zapalnego w obrębie jamy ustnej i gardła. Takie połączenie zawiera m.in. Orofar Junior, którego jedna tabletka do ssania zawiera 1 mg chlorowodorku lidokainy oraz 1 mg chlorku benzoksoniowego. Produkt należy stosować zgodnie z informacjami zawartymi w ulotce.[9]
Grypa bez gorączki jest możliwa. Podwyższona temperatura należy do częstych i najbardziej charakterystycznych symptomów infekcji, ale nie pojawia się u każdego chorego. Brak gorączki nie wystarcza zatem do wykluczenia zakażenia wirusem grypy.[1,3]
Chory może odczuwać silne osłabienie, bóle mięśni, ból głowy, kaszel i ból gardła, mimo że temperatura jego ciała pozostaje prawidłowa. Z tego powodu należy zwracać uwagę na cały przebieg infekcji, a nie tylko na jeden objaw.[1,2]
Jeżeli dolegliwości szybko się nasilają, nie ustępują albo dotyczą osoby szczególnie narażonej na powikłania, wskazana jest konsultacja medyczna. Lekarz może ocenić, czy potrzebny jest test na grypę i czy istnieją wskazania do zastosowania leczenia przeciwwirusowego.[7]
Nie istnieje jedna metoda leczenia, która pozwalałaby całkowicie wyeliminować przyczynę wszystkich przypadków aft. Postępowanie koncentruje się przede wszystkim na łagodzeniu bólu, wspieraniu gojenia zmian oraz ograniczaniu ryzyka nawrotów [1,2].
W przypadku pojedynczych i łagodnych aft szczególnie ważne jest unikanie czynników, które mogą dodatkowo podrażniać błonę śluzową jamy ustnej. Warto zadbać o delikatną higienę, odpowiednie nawodnienie oraz dietę, która nie będzie nasilała bólu podczas jedzenia i picia [4].
Jeżeli afty pojawiają się w związku z otarciami błony śluzowej, na przykład podczas leczenia ortodontycznego, warto zwrócić uwagę na preparaty wspierające komfort jamy ustnej. Orofar Total Action jest produktem przeznaczonym do stosowania między innymi w infekcjach jamy ustnej takich jak stany zapalne dziąseł, zakażenia i owrzodzenia błony śluzowej jamy ustnej – afty. Jeżeli natomiast dziecko skarży się również na ból lub podrażnienie gardła, rozwiązaniem dostosowanym do potrzeb najmłodszych może być Orofar Junior. Produkty należy stosować zgodnie z ulotką lub informacjami umieszczonymi na opakowaniu.
Jeśli dolegliwości są nasilone, afty nawracają lub zmiany utrzymują się przez dłuższy czas, należy skonsultować się z lekarzem lub stomatologiem. Specjalista oceni charakter zmian i wskaże dalsze postępowanie [1,2].
Niepowikłana grypa zwykle trwa kilka dni, a większość ostrych objawów ustępuje w ciągu około tygodnia. Gorączka, dreszcze i silne bóle mięśni mogą zniknąć wcześniej niż kaszel, zmęczenie oraz poczucie ogólnego osłabienia.[1,2,5]
Na czas trwania grypy wpływają między innymi wiek pacjenta, odporność, ogólny stan zdrowia, nasilenie infekcji oraz obecność chorób współistniejących. U części osób kaszel i zmniejszona tolerancja wysiłku utrzymują się również po zakończeniu ostrej fazy choroby.[1,2]
Nie ma więc jednej odpowiedzi na pytanie, ile trwa grypa typu A. Podobna zmienność dotyczy grypy typu B. Jeżeli objawy nie ustępują, nasilają się albo po okresie poprawy następuje ponowne pogorszenie samopoczucia, warto skonsultować się z lekarzem.
Leczenie niepowikłanej grypy obejmuje przede wszystkim odpoczynek, odpowiednie przyjmowanie płynów i łagodzenie najbardziej uciążliwych objawów. Osoba chora powinna pozostać w domu, aby umożliwić organizmowi regenerację i ograniczyć ryzyko przeniesienia zakażenia na innych.[1,2]
U części chorych lekarz może zalecić leki przeciwwirusowe. Największą korzyść z takiego leczenia uzyskuje się zazwyczaj wtedy, gdy zostanie rozpoczęte odpowiednio wcześnie. Decyzja zależy jednak również od stanu pacjenta, długości trwania dolegliwości i ryzyka ciężkiego przebiegu choroby.[1,7,8] Leków przeciwwirusowych nie należy rozpoczynać samodzielnie.
Szybka konsultacja z lekarzem jest szczególnie ważna w przypadku małych dzieci, seniorów, kobiet w ciąży, pacjentów z obniżoną odpornością i osób z określonymi chorobami przewlekłymi.[1,3,7] Antybiotyki nie działają na wirusy grypy. Lekarz może je zastosować w leczeniu określonego powikłania bakteryjnego, ale nie służą one do zwalczania samego wirusa.[1,7]
Ból gardła może pojawić się na początku grypy lub w kolejnych dniach infekcji. Dolegliwość bywa nasilana przez suchy kaszel, oddychanie przez usta i przebywanie w pomieszczeniach, w których powietrze jest suche. Bolesność może utrudniać przełykanie, mówienie oraz przyjmowanie posiłków.[1,3]
Podstawowe postępowanie obejmuje regularne przyjmowanie płynów, odpoczynek oraz unikanie dymu tytoniowego i innych czynników drażniących. Warto także zadbać o komfortową temperaturę i wilgotność powietrza w pomieszczeniu. Takie metody mogą zmniejszać podrażnienie gardła, ale nie eliminują wirusa odpowiedzialnego za zakażenie.
Przy dokuczliwym bólu można sięgnąć po odpowiedni dla wieku pacjenta lek działający miejscowo. Dla dorosłych przykładem może być Orofar Max, który zapewnia szybkie działanie przeciwbólowe i przeciwdrobnoustrojowe, pomagając zmniejszyć dyskomfort podczas przełykania, jedzenia i mówienia. W przypadku dziecka można rozważyć Orofar Junior, który wspiera łagodzenie bólu gardła i stanów zapalnych jamy ustnej oraz gardła, jeśli produkt jest odpowiedni dla jego wieku i będzie stosowany zgodnie z ulotką.[9,10]
Silny ból gardła, problemy z przełykaniem płynów, trudności z oddychaniem lub szybkie pogorszenie samopoczucia wymagają konsultacji z lekarzem. Miejscowe łagodzenie dolegliwości nie zastępuje diagnostyki i leczenia przyczyny infekcji.
Grypa najczęściej rozpoczyna się gwałtowniej niż przeziębienie. Typowe są nasilone objawy ogólne, takie jak gorączka, dreszcze, bóle mięśni, ból głowy, silne osłabienie i uczucie rozbicia. Kaszel przy grypie jest często suchy i może być szczególnie uciążliwy.[1,3,4]
Przeziębienie zwykle rozwija się stopniowo. Na pierwszy plan częściej wysuwają się katar, zatkanie nosa, kichanie i łagodniejszy ból gardła. Objawy ogólne, jeżeli występują, przeważnie są mniej nasilone niż przy grypie.[3,4]
Różnice te są jedynie wskazówką, a nie metodą pozwalającą na pewne rozpoznanie. Grypa może przebiegać bez gorączki, natomiast inne infekcje oddechowe mogą powodować silne osłabienie i bóle mięśni. W razie wątpliwości lekarz może zalecić wykonanie testu diagnostycznego.[1,7]
Grypa wiąże się z ryzykiem powikłań, takich jak zapalenie płuc, zaostrzenie chorób przewlekłych, zapalenie mięśnia sercowego lub powikłania neurologiczne.[1,2] Duszność, ból w klatce piersiowej, zaburzenia świadomości lub pogorszenie po okresie poprawy wymagają konsultacji medycznej.[3]
Z lekarzem należy skontaktować się, gdy objawy są bardzo nasilone, szybko się pogarszają, nie ustępują albo dotyczą osoby szczególnie narażonej na ciężki przebieg infekcji. Pilnej oceny wymagają trudności z oddychaniem, ból lub ucisk w klatce piersiowej, zaburzenia świadomości, drgawki, znaczne osłabienie i objawy odwodnienia.[1,3]
Niepokojący jest również powrót gorączki lub nasilenie kaszlu po wcześniejszej poprawie. Taki przebieg może wskazywać na rozwój powikłań. Konsultacji wymaga także sytuacja, w której chory nie jest w stanie przyjmować odpowiedniej ilości płynów.[3]
Szczególnej obserwacji wymagają małe dzieci, kobiety w ciąży, seniorzy, osoby z obniżoną odpornością oraz pacjenci z chorobami przewlekłymi.[1,7] Treści edukacyjne nie zastępują indywidualnej diagnozy ani zaleceń lekarza.
Oba typy wirusa mogą powodować ciężką chorobę i prowadzić do powikłań. Grypa typu A ma większe znaczenie pandemiczne i jest związana z szerszym zakresem naturalnych gospodarzy. Nie oznacza to jednak, że grypa typu B zawsze przebiega łagodniej. Także ona może powodować intensywne objawy, hospitalizacje i powikłania, między innymi u dzieci. Na ciężkość infekcji wpływa nie tylko typ wirusa, lecz także wiek, odporność, ogólny stan zdrowia oraz choroby współistniejące.[1,2]
Nie. Ból gardła należy do możliwych objawów grypy, ale nie występuje u każdego chorego. U części pacjentów dominują gorączka, dreszcze, bóle mięśni, suchy kaszel, ból głowy i silne osłabienie. Ból gardła może pojawić się na początku lub w trakcie choroby, a jego nasilenie bywa zwiększane przez kaszel i oddychanie przez usta. Jeżeli ból szybko narasta, utrudnia przełykanie płynów albo towarzyszą mu trudności z oddychaniem, należy skonsultować się z lekarzem.[1,3]
Tak. Kaszel jest częstym objawem grypy, ale jego brak nie wyklucza zakażenia. Może też pojawić się dopiero w kolejnych dniach choroby. U niektórych pacjentów na początku dominują gorączka, bóle mięśni, ból głowy, dreszcze i wyraźne osłabienie. Rozpoznania nie należy opierać na obecności albo braku jednego symptomu. Ważny jest cały obraz kliniczny, a w uzasadnionych przypadkach także wynik testu diagnostycznego.[1,3,4]
Tak. Najbardziej nasilone objawy grypy zazwyczaj ustępują w ciągu kilku dni, ale kaszel, zmęczenie i obniżona tolerancja wysiłku mogą utrzymywać się dłużej. Czas powrotu do zwykłej aktywności jest indywidualny i zależy między innymi od ciężkości infekcji, wieku i ogólnego stanu zdrowia. Jeżeli osłabienie narasta, nie zmniejsza się lub towarzyszą mu duszność, ból w klatce piersiowej albo ponowna gorączka, warto skonsultować się z lekarzem.[1,2]
ORO/26/09/00681
Bibliografia
