Zmiany chorobowe w obrębie jamy ustnej, niezależnie od ich pochodzenia, mogą powodować znaczny dyskomfort oraz trudności w codziennym funkcjonowaniu. Należą do nich zarówno afty, jak i pleśniawki. Zanim jednak sięgniemy po konkretny produkt z domowej apteczki, warto prawidłowo zidentyfikować problem – schorzenia te są bowiem często ze sobą mylone, choć wymagają zupełnie innego podejścia terapeutycznego.
Czym się różni afta od pleśniawki? Choć na pierwszy rzut oka zmiany te mogą wyglądać podobnie, różnią się przyczynami i mechanizmami powstawania, co bezpośrednio wpływa na sposób ich leczenia. Afta to bolesna, niezakaźna nadżerka lub owrzodzenie otoczone czerwoną obwódką, które pojawia się na ruchomej błonie śluzowej jamy ustnej. Pleśniawka natomiast jest zakażeniem grzybiczym wywołanym przez drożdżaki Candida albicans i ma postać białego nalotu przypominającego zsiadłe mleko.
Najłatwiej poprzez zwrócenie uwagi na wygląd zmiany oraz jej lokalizację. Afta jest ubytkiem błony śluzowej, natomiast pleśniawka tworzy na śluzówce powierzchowny nalot.
| Objawy afty | Objawy pleśniawki |
| Pojedyncza lub kilka bolesnych nadżerek/owrzodzeń. | Białe, kremowe naloty przypominające zsiadłe mleko. |
| Białawy środek i czerwona obwódka. | Biały, kremowy lub lekko żółty nalot, który można delikatnie zetrzeć, odsłaniając zaczerwienioną lub lekko krwawiącą śluzówkę. |
| Najczęściej po wewnętrznej stronie policzków, na języku, dziąsłach wargach i podniebieniu miękkim. | Często obejmuje język, policzki, podniebienie, a nawet gardło. |
| Nie jest zakaźna. | Jest zakażeniem grzybiczym i może przenosić się w określonych sytuacjach. |
Warto też dodać, że afta najczęściej wywołuje ostry, kłujący ból i pieczenie nasilające się podczas jedzenia czy mówienia, podczas gdy pleśniawka powoduje ciągłe, rozlane pieczenie całego obszaru jamy ustnej, któremu może towarzyszyć uczucie suchości i nieprzyjemny smak w ustach.
Skąd się biorą afty?
Przyczyny powstawania aft w jamie ustnej są złożone i mogą wynikać zarówno z urazów mechanicznych w obrębie jamy ustnej, jak i z chorób ogólnoustrojowych. Do najczęstszych czynników sprzyjających ich pojawienie się należą:
Szczególnym rodzajem tych zmian są tzw. afty Bednara, które są charakterystyczne dla niemowląt oraz małych dzieci. Pojawiają się one w tylnej części podniebienia pod wpływem urazów mechanicznych, wywołanych między innymi przez intensywne ssanie smoczka, picie z butelki lub proces ząbkowania.
Dlaczego pojawiają się pleśniawki?
Pleśniawki mają całkowicie odmienne podłoże. Są one bezpośrednim objawem infekcji grzybiczej wywołanej przez drożdżaki z gatunku Candida albicans, które naturalnie bytują w ludzkiej jamie ustnej. Problem pojawia się w momentach zachwiania tej naturalnej mikroflory, co stwarza idealne warunki do rozwoju infekcji. Ryzyko nadmiernego namnażania się grzybów zwiększają przede wszystkim:
Grupy pacjentów najbardziej narażone na występowanie aft i pleśniawek w jamie ustnej wyraźnie się różnią, co wynika z odmiennego podłoża obu tych dolegliwości.
W przypadku aft drobnych, które stanowią aż 70–85% wszystkich diagnozowanych przypadków [1], obserwuje się charakterystyczny wzorzec wiekowy. Schorzenie to najczęściej ujawnia się w dzieciństwie lub w okresie dorastania, a szczyt zachorowalności przypada na drugą dekadę życia. Co istotne, po przekroczeniu trzydziestego roku życia odsetek pacjentów zmagających się z tym problemem wyraźnie maleje.
Pleśniawki z kolei wykazują inną tendencję – są one powszechnym problemem przede wszystkim u niemowląt oraz małych dzieci. U osób dorosłych zmiany te występują znacznie rzadziej. [2] Jeśli się pojawiają, to zazwyczaj w sytuacjach ogólnego osłabienia organizmu lub w wyniku zaburzenia naturalnej równowagi mikroflory jamy ustnej.
Dobór właściwej terapii jest ściśle uzależniony od rodzaju zmiany – metody przynoszące ulgę przy aftach nie sprawdzą się bowiem w walce z pleśniawkami.
Strategia terapeutyczna musi być ściśle dostosowana do rodzaju zmiany, ponieważ każda z nich wymaga zupełnie innego działania farmakologicznego.
W przypadku leczenia aft kluczowym celem jest szybkie złagodzenie dolegliwości bólowych, zabezpieczenie zmiany przed nadkażeniem oraz przyspieszenie regeneracji śluzówki. Bardzo dobrze sprawdzają się w tym celu produkty lecznicze w sprayu, które łączą działanie lidokainy (substancji miejscowo znieczulającej) oraz chlorku benzoksoniowego. Taki skład, odpowiedni dla dorosłych i dzieci powyżej 6. roku życia, pozwala na jednoczesne zmniejszenie bólu, działanie antyseptyczne oraz ograniczenie rozwoju drobnoustrojów w miejscu owrzodzenia.
Pleśniawki wymagają ukierunkowanego leczenia przeciwgrzybiczego. Najczęściej stosuje się miejscowe leki zawierające nystatynę lub mikonazol. Równolegle z farmakoterapią stosuje się płukanki lub spraye antyseptyczne, dbając o prawidłową higienę jamy ustnej lub protez zębowych oraz każdorazowe płukanie ust wodą po zastosowaniu sterydów wziewnych.
Leczenie najmłodszych wymaga szczególnego podejścia, ponieważ dzieci nie potrafią jeszcze samodzielnie zadbać o przyjmowanie wybranych produktów leczniczych ani bezpiecznie wypłukać jamy ustnej. W ich przypadku leki aplikuje się miejscowo poprzez precyzyjne pędzlowanie zmian jałowym gazikiem bądź za pomocą bezpiecznych dla maluchów leków w sprayu i żelu. Niezbędne jest także regularne wyparzanie smoczków i butelek, co zapobiega ponownemu nadkażaniu śluzówki.
U dzieci afty można łagodzić domowymi sposobami lub produktami leczniczymi dostosowanymi do ich wieku. W przypadku pleśniawek u niemowlaka lub małego dziecka, konieczne jest zastosowanie leków przeciwgrzybiczych zaleconych przez lekarza.
Na afty stosuje się leki miejscowe w sprayu lub żelu, które łagodzą ból i działają antyseptycznie. W leczeniu pleśniawek podstawą są leki o działaniu przeciwgrzybiczym – ich wybór zależy od wieku pacjenta i nasilenia objawów.
Nie. Afty nie są zaraźliwe, dlatego nie przenoszą się przez pocałunki, wspólne sztućce ani bliski kontakt z drugą osobą.
Pleśniawki są zakażeniem grzybiczym i najczęściej wymagają leczenia przeciwgrzybiczego.
Pleśniawki to infekcja grzybicza, która wymaga celowanego leczenia i nie ustępuje samoistnie, dlatego w każdym przypadku wskazana jest konsultacja z lekarzem. Afty natomiast zazwyczaj goją się samoistnie. Wizyta u specjalisty jest zalecana, jeśli zmiany są rozległe, utrzymują się przez dłuższy czas lub towarzyszy im gorączka.
ORJ/26/07/00515
Źródła:
