Zapalenie migdałków u dorosłych to problem, który może pojawiać się nagle i w sposób wyraźny utrudnić codzienne funkcjonowanie – przez silny ból gardła często niemożliwe jest wykonywanie obowiązków zawodowych ani nawet zwykła rozmowa. Choć wiele osób kojarzy tę dolegliwość głównie z dziećmi w wieku szkolnym, u dorosłych migdałki również mogą stać się miejscem intensywnej reakcji zapalnej. Kluczowe znaczenie ma w tej sytuacji ustalenie dokładnej przyczyny infekcji, ponieważ to właśnie od niej zależy dalsze postępowanie i ryzyko ewentualnych powikłań.
FAQ
Migdałki podniebienne to skupiska tkanki chłonnej zlokalizowane po obu stronach gardła. Są elementem tzw. pierścienia Waldeyera i pełnią funkcję „strażników” układu odpornościowego – jako jedne z pierwszych mają kontakt z drobnoustrojami wnikającymi drogą oddechową i pokarmową. [1]
U dzieci migdałki są zwykle większe i bardziej aktywne immunologicznie. U dorosłych ich rola obronna jest mniejsza, ale nadal uczestniczą w odpowiedzi odpornościowej. Usunięcie migdałków rozważa się w przypadku nawracających, ciężkich angin bakteryjnych, a także powikłań (np. ropnia okołomigdałkowego) lub znacznego przerostu migdałków, powodującego zaburzenia oddychania i połykania. [2]
Zapalenie migdałków nie jest jednorodną chorobą – może różnić się przyczyną, dynamiką objawów oraz sposobem leczenia. U dorosłych najczęściej spotyka się zapalenie migdałków o podłożu wirusowym. Zdarzają się jednak także zapalenia bakteryjne i ich formy przewlekłe, związane z nawracającymi infekcjami.
1. Wirusowe ostre zapalenie migdałków podniebiennych
Najczęstszą przyczyną zapalenia migdałków są infekcje wirusowe, za które odpowiadają wirusy typowe dla przeziębienia i grypy, np. rinowirusy, adenowirusy, wirus grypy. Objawy zapalenia migdałków rozwijają się stopniowo – zaczyna się od drapania w gardle, a później pojawia się katar, kaszel, chrypka i stan podgorączkowy. Dolegliwości zwykle ustępują samoistnie w ciągu kilku dni (najczęściej 3–7).
2. Ostre bakteryjne zapalenie (angina paciorkowcowa)
Bakteryjne zapalenie migdałków najczęściej wywołane jest przez Streptococcus pyogenes – paciorkowce grupy A. Początek jest nagły: pojawia się silny ból gardła, wysoka gorączka (często powyżej 38°C), ropne naloty na migdałkach i bolesne powiększenie węzłów chłonnych. Brak kaszlu i kataru stanowi ważną wskazówkę diagnostyczną.
3. Przewlekłe zapalenie migdałków podniebiennych
Rozwija się wtedy, gdy ostre stany zapalne powtarzają się wielokrotnie lub nie zostały całkowicie wyleczone. Objawy przewlekłego zapalenia migdałków bywają mniej gwałtowne, ale utrzymują się długo: nawracający ból gardła, uczucie ciała obcego w gardle, nieprzyjemny zapach z ust oraz obecność białawych czopów w zagłębieniach migdałków. Przy nawracającym zapaleniu migdałków lekarz może rozważyć leczenie zabiegowe, zwłaszcza jeśli infekcje istotnie obniżają jakość życia. [3]
Czasami trudno jednoznacznie określić, czy mamy do czynienia z zachorowaniem na zapalenie migdałków o etiologii wirusowej czy bakteryjnej. Istnieją jednak pewne elementy obrazu klinicznego, które pomagają ukierunkować rozpoznanie. Poniższe zestawienie pokazuje najczęstsze różnice obserwowane w praktyce.
| Cecha | Wirusowe zapalenie migdałków | Bakteryjne, ropne zapalenie migdałków |
| Początek objawów | Stopniowy, objawy narastają przez 1–2 dni | Nagły, wyraźne pogorszenie w ciągu kilku–kilkunastu godzin |
| Gorączka | Brak, niska lub umiarkowana | Wysoka, często powyżej 38–38,5°C |
| Ból gardła | Łagodny | Silny, trudności w przełykaniu śliny |
| Katar i kaszel | Częste, dominują w obrazie choroby | Zwykle nieobecne |
| Ból gardła / migdałków | Umiarkowany: pieczenie lub drapanie | Silny: utrudnia przełykanie, może promieniować do uszu |
| Wygląd migdałków | Zaczerwienione, obrzęk niewielki, naloty rzadkie | Wyraźnie powiększone, zaczerwienione, często z ropnymi nalotami |
| Węzły chłonne szyi | Niekiedy lekko powiększone, mało bolesne | Wyraźnie powiększone i bolesne przy ucisku |
Takie porównanie nie zastępuje badania lekarskiego, ale pozwala lepiej zrozumieć, dlaczego czasem konieczna jest dokładniejsza diagnostyka. W praktyce lekarz może posłużyć się także skalą Centora/McIsaaca oraz szybkim testem wymazowym z gardła, aby potwierdzić obecność paciorkowca i zdecydować o wdrożeniu antybiotyku.
Wirusowe zapalenie migdałków wymaga leczenia objawowego: odpoczynku, odpowiedniego nawodnienia, leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych, a także prepratów łagodzących stan zapalny migdałków i gardła. Pamiętajmy, że antybiotyk nie działa na wirusy i nie powinien być stosowany „na wszelki wypadek” w przypadku zapalenia migdałków o podłożu wirusowym.
Gdy mamy do czynienia z infekcją bakteryjną, konieczna jest antybiotykoterapia (najczęściej penicylina lub jej pochodne). Celem jest eliminacja bakterii, skrócenie czasu zakaźności oraz zmniejszenie ryzyka powikłań ogólnoustrojowych, np. ropień okołomigdałkowy, zapalenie ucha środkowego, gorączka reumatyczna czy ostre kłębuszkowe zapalenie nerek.
Czas trwania zależy od przyczyny. Infekcja wirusowa zwykle ustępuje w ciągu tygodnia. W przypadku anginy bakteryjnej poprawa następuje zazwyczaj w ciągu 2–3 dni od rozpoczęcia antybiotykoterapii, jednak leczenie trwa standardowo 10 dni i nie powinno być skracane.
Niezależnie od przyczyny infekcji, najbardziej dokuczliwym objawem pozostaje ból gardła. Właśnie dlatego istotną rolę odgrywają preparaty miejscowe, które można stosować już przy pierwszym „drapaniu” w gardle.
Przykładem są produkty zawierające chlorek benzoksoniowy i lidokainę.* Zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego chlorek benzoksoniowy wykazuje działanie antyseptyczne – uszkadza błony komórkowe bakterii i niektórych wirusów, ograniczając ich namnażanie w obrębie błony śluzowej gardła. [4] Lidokaina działa miejscowo znieczulająco poprzez blokowanie kanałów sodowych w zakończeniach nerwowych, co zmniejsza przewodzenie bodźców bólowych. [5]
Synergia tych dwóch substancji polega na jednoczesnym oddziaływaniu na przyczynę (drobnoustroje) i objaw (ból). Efektem jest szybsze złagodzenie dolegliwości oraz ułatwienie przełykania, co ma znaczenie zwłaszcza u osób aktywnych zawodowo. Preparat może być stosowany u dorosłych i dzieci powyżej 6. roku życia, zgodnie z zaleceniami zawartymi w ulotce.
*To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
Tak, zarówno wirusowe, jak i bakteryjne zapalenie migdałków może przenosić się drogą kropelkową. Dlatego w okresie ostrych objawów warto ograniczyć kontakty z innymi osobami i zadbać o higienę rąk.
Opryszczkowe zmiany na migdałkach najczęściej mają podłoże wirusowe (np. HSV) i objawiają się bolesnymi pęcherzykami lub nadżerkami. Leczenie polega głównie na zastosowaniu leków przeciwwirusowych, przeciwbólowych i przeciwgorączkowych zgodnie z zaleceniem lekarza.
Wirusowe zapalenie migdałków u dzieci zwykle ustępuje w ciągu 5–7 dni, natomiast w przypadku infekcji bakteryjnej poprawa pojawia się po 2–3 dniach antybiotykoterapii, choć pełna kuracja trwa zazwyczaj 10 dni.
Tonsillektomię, czyli wycięcie migdałków, rozważa się przy częstych, udokumentowanych anginach bakteryjnych, powikłaniach (np. ropniu okołomigdałkowym) lub znacznym przeroście migdałków utrudniającym oddychanie i połykanie.
Źródła:
AM/26/03/00186
